عصب سیاتیک و علت درد آن

عصب سیاتیک چیست؟

به بزرگترین عصبی که از قسمت باسن و پشت ران فرد تا زانو قرار گرفته و به صورت خطی راست است عصب سیاتیک می گویند.

عصب سیاتیک بعد از زانو به دو قسمت تی بال و پروانه (پرونئال) تقسیم شده و عصب پرونئال، تقسیم شده به دو عصب پرونئال سطحی و عمقی است.

عصب پرونئال سطحی در برگیرنده حسی است که به سمت پوست می رود و تامین کننده حس در جلوی پای فرد است و عصب پرونئال عمقی به عضلات موجود در جلوی ساق پای فرد می رود.

درد حاصل از عصب سیاتیک به صورت دردی یک طرفه و یا دو طرفه ایجاد می‌شود.

این عصب دارای ۵ ریشه عصبی است که در قسمت کمر و لگن قرار دارد.

ریشه های عصبی کمری انسان شامل ریشه چهارم و ریشه پنجم کمری، و ریشه های عصبی لگنی شامل ریشه های اول، دوم و ریشه سوم لگن است.

عصب سیاتیک از قسمت عضله ای که گلابی شکل بوده و موجود در باسن فرد است رد می‌شود و به پشت زانو ها می رود.

ساق پا تشکیل شده از دو قسمت عضله بخش جلویی ساق پا که عصب خود را از عصب پرونئال می گیرد و عضله بخش پشتی ساق پا که عصب خود را از عصب تیبیال‌ می گیرد.

هر گونه حرکتی که ما با پاهایمان انجام می دهیم نظیر راه رفتن، ترمز کردن، ایستادن و … از طریق این عصب انجام می‌ شود.

درد سیاتیک چیست؟

درد سیاتیک ایجاد شده از عصب سیاتیک و در مسیر آن قرار دارد.

این درد از قسمت کمر و باسن تا پاها کشیده می‌شود و پشت ران ها و جلو و پشت ساق پا را در بر می گیرد.

معمولا علت درد ایجاد شده از سیاتیک یک طرفه بوده ولی امکان دو طرفه بودن آن نیز وجود دارد.

این درد می تواند خیلی ناگهانی رخ دهد و کم کم افزایش یابد. این درد در اکثر مواقع در نتیجه فتق و یا پارگی ایجاد شده در دیسک (L4-L5 و L5- S1) رخ می دهد.

از دیگر علت های ایجاد درد سیاتیک می توان به تنگی کانال نخاعی، وجود تومور های موجود در ستون مهره ها، وجود عفونت در ستون مهره ها، تومور هایی که در داخل لگن و خود عصب سیاتیک ایجاد می‌شود، اشاره نمود‌.

با تحت فشار قرار گرفتن ریشه عصب سیاتیک، بی حسی، سوزش، ضعف ساق پا و ضعف عضلانی ایجاد می‌شود.

درد سیاتیک در واقع دردی مکانیکی است که با حرکت کردن فرد افزایش می یابد.

این درد در زمان راه رفتن فرد و نشستن و یا ایستادن ایجاد شده و احساس درد و گزگز در انگشتان و همچنین کف پای فرد را به همراه دارد.

درد ایجاد شده می توان کم و یا شدید بوده و در هنگام عطسه کردن و سرفه کردن فرد و زمانی که طولانی مدت خم شده و مینشیند، بیشتر می‌شود.

این درد دارای اهمیت زیادی است زیرا ممکن است به دلیل وجود پارگی در دیسک کمر، وجود تنگی در کانال نخاعی و لیزر خوردگی در مهره های کمر باشد.

علائم درد سیاتیک

از نشانه های اصلی وجود درد سیاتیک وجود آن در قسمت تحتانی کمر و در بخش پایینی باسن و پا بوده ولی این امکان نیز وجود دارد در هر قسمت این مسیر، فرد احساس ناراحتی و درد کند.

مسیر اصلی این درد از ناحیه کمر تا پشت ران فرد است.

نکاتی در رابطه با این عارضه وجود دارد که آنها را بیان می کنیم:

• متفاوت بودن مشخصه درد به صورت گسترده
• این درد می تواند خفیف باشد و یا خیلی شدید ایجاد شود.
• فرد ممکن است حس سوزش و حس درد داشته باشد.
• ممکن است با شوک الکتریکی و یا وجود حس لرزش همراه باشد.
• سرفه کردن، عطسه کردن و طولانی مدت نشستن فرد موجب زیاد شدن این درد می‌شود.
• دردی یک طرفه است.
• در هنگام راه رفتن در بعضی مواقع، این درد بیشتر می‌شود و زمانی که فرد دراز می کشد برطرف می گردد.
• امکان ایجاد ضعف در عضلات، بی حسی و سوزن سوزن شدن وجود دارد.
• ممکن است یکی از پاها دچار درد شود و پای دیگر بی حس شود.

علت ایجاد درد سیاتیک چیست؟

سیاتیک دردی است که در امتداد مسیر عصب سیاتیک ایجاد می شود و از قسمت پایین کمر شروع می شود و می تواند در باسن، پشت ران و پشت یا خارج از ساق پا احساس شود.

معمولاً درد عصب سیاتیک در یک طرف بدن رخ می دهد. با این حال، این درد می تواند دو طرفه نیز باشد.

برای ایجاد درد سیاتیک نمی توان علت مشخصی را بیان کرد اما یکسری موارد هستند که در ایجاد آن تاثیر می گذارند.

از جمله علت هایی که می توان برای درد سیاتیک بیان کرد عبارتند از:

به دلیل وجود فتق دیسک در قسمت ستون فقرات و یا رشد کردن زیاد از حد استخوان موجود در روی مهره، فشاری که بر عصب سیاتیک وارد می‌شود که موجب ایجاد درد سیاتیک می‌شود.

در موارد خیلی کمی به دلیل وجود دیابت و یا وجود تومور این درد ایجاد می گردد.

در بعضی مواقع به خاطر تحریک شدن عصب سیاتیک در زمان بارداری این درد به وجود می آید.

از این رو وجود این درد در زمان بارداری بسیار رایج است.

به طور کلی علت هایی که موجب ایجاد درد سیاتیک می‌شود شامل موارد زیر است:

• وجود فتق در دیسک کمر
• وجود تنگی در کانال نخاعی
• سریده شدن مهره های کمر

سیاتیک ناشی از فتق دیسک

مهره‌ها یا استخوان‌های ستون فقرات توسط غضروف جدا می‌شوند، ماده‌ای ضخیم و شفاف که در حین حرکت انعطاف‌پذیری ایجاد می‌کند.

هنگامی که این غضروف آسیب می بیند، دیسک می تواند برآمده شده و عصب سیاتیک شما را تحریک یا فشرده کند و باعث درد و بی حسی در قسمت پایین کمر شما شود.

گزارش شده است که 1 تا 5 درصد از مردم در سراسر جهان از کمردرد ناشی از لیز خوردن یا برآمدگی دیسک رنج می برند.

سیاتیک ناشی از تنگی کانال نخاعی

علت اصلی این باریک شدن غیر طبیعی کانال تحتانی ستون فقرات است.

به دلیل باریک شدن، فشار روی نخاع و ریشه های عصب سیاتیک وارد می شود و باعث ایجاد درد در ناحیه کمر می شود.

سیاتیک و اسپوندیلولیستیز

هنگامی که یک مهره روی مهره دیگری می لغزد، استخوان ستون فقرات منبسط می شود و باعث آسیب به عصب می شود.

برای درمان زودهنگام سیاتیک، باید بلافاصله با متخصص استخوان و مفاصل مشورت کنید و خود را تحت درمان قرار دهید.

سندرم پیریفورمیس در سیاتیک

این سندرم نوعی اختلال عضلانی است که در آن عضله پیریفورمیس به طور غیرارادی منقبض یا سفت می شود و عصب سیاتیک شما را تحریک می کند و باعث درد می شود.

عضله پیریفورمیس قسمت پایینی ستون فقرات را به استخوان ران متصل می کند که در صورت سفت شدن به عصب فشار وارد می کند.

هنگامی که برای مدت طولانی می نشینید، زمین می خورید یا تصادف می کنید، سندرم پیریفورمیس را تشدید می کنید.

عوامل خطرزا در ابتلا به درد سیاتیک عبارتند از:

افزایش وزن و داشتن چاقی مفرط: با بالا رفتن وزن بدن و وارد شدن فشار زیاد بر ستون فقرات، تغییراتی در ستون فقرات رخ می دهد و مشکلات سیاتیک را ایجاد می کند‌.

سن: تغییرات ایجاد شده در سن افراد موجب به وجود آمدن تغییراتی در ستون فقرات فرد چون ایجاد فتق دیسک و ساییده شدن استخوان ها می گردد.

شغل فرد: شغل هایی چون حمل کردن بار هایی که سنگین هستند و یا طولانی رانندگی کردن وسایل نقلیه موتوری ممکن است موجب ایجاد درد سیاتیک شود.

نشستن زیاد از حد فرد برای مدت زمانی طولانی: افرادی که سبک زندگی آنها به صورت کم تحرکی است و برای مدت زمان زیادی می نشینند، بیشتر از دیگران در معرض درد سیاتیک هستند.

داشتن دیابت: بیماری هایی که در رابطه با قند خون است، موجب افزایش خطر نوروپاتی دیابتی و آسیب دیدن عصب ها می‌شود.

درد سیاتیک چقدر طول می کشد؟

این درد معمولا به شکل حاد رخ داده و با طی کردن ۴ تا ۶ هفته بسیار شدید شده و با شدت نمایان می گردد.

از ویژگی هایی که این درد دارد احساس سوزن سوزن و گز گز کردن است. در مواردی که درد ایجاد شده بالای ۶ هفته زمان ببرد تبدیل به بیماری مزمن شده است.

پزشک معمولا مدت زمانی را صبر می کند و چنان چه درد ایجاد شده بیشتر از ۱۲ ماه زمان ببرد، بعد شروع به اقدامات درمانی می کند.

در اکثر مواقع با صبر کردن پزشک این درد برطرف می شود و کم کم رفع می‌شود.

درست است که این درد به مرور برطرف می گردد ولی ممکن است باعث ایجاد آسیبی دائمی شود.

چنان چه فرد بیمار در قسمت پای آسیب دیده خود، حس را از دست بدهد و دچار ضعف و وجود اختلال در عملکرد مثانه و همچنین روده شود باید سریعا به پزشک مراجعه کند.

تشخیص سیاتیک

سیاتیک با معاینه فیزیکی و تشخیص پزشکی تشخیص داده می شود.

علائم واضح و معاینات خاص به پزشک کمک می کند تا تشخیص دهد، گاهی اوقات برای تشخیص دادن قطعی آن و پیدا کردن علت ایجاد آن از رادیوگرافی، انجام سی تی اسکن و MRI استفاده می کنند.

معاینه فیزیکی و شرح حال پزشکی

یکی از مهم ترین مواردی که به تشخیص درد سیاتیک کمک می کند و باعث این درد می شود معاینه بدن و گرفتن شرح حال است.

برخی از مواردی که پزشک هنگام ارزیابی درد سیاتیک در نظر می گیرد شامل موارد زیر است.

• نحوه درمان بیمار را در نظر می گیرد.
• راه رفتن بیمار را بررسی می کند. بیمارانی که خم می شوند و راه می روند یا به یک طرف می افتند اطلاعات زیادی در مورد درد خود می دهند.
• از آنها می خواهد که مهره های خود را در جهات مختلف حرکت دهند.
• از بیماران می خواهد که دراز بکشند و پای خود را تا 90 درجه بالا آورده و بلند کنند. در بیماران مبتلا به فتق دیسک کمر، نمی توانند پای خود را بیش از 30 درجه بالا بیاورند.
• از بیمار خواسته می شود که روی پاشنه پا یا انگشت پاره شده راه برود.
• برخی از رفلکس ها بر روی بیماران آزمایش می شوند.

رادیوگرافی

گاهی اوقات از رادیوگرافی برای تشخیص علت درد کمر و پا استفاده می شود.

سی تی اسکن

سی تی اسکن می تواند برای پزشک ارتوپد در تشخیص درد کمر، کمر و پا بسیار مفید باشد.

ام آر آی

یکی از ابزارهای اصلی برای تشخیص سیاتیک استفاده از MRI ​​است، با کمک MRI می توان فهمید که چرا درد سیاتیک رخ داده است.

تشخیص اینکه آیا دیسک کمر پاره شده است، مهره ها به یکدیگر ساییده شده اند یا کانال نخاعی با MRI باریک شده است آسان تر است.

الکترومیوگرام

برای تعیین اینکه کدام اعصاب آسیب دیده و چرا درد ایجاد شده است، پزشک می تواند از الکترومیوگرافی استفاده کند.

در این روش، سوزن‌های کوچکی به عضلات خاصی وارد می‌ شوند تا میزان آسیب یا آسیب دیدگی یا عدم آسیب عصب و عضله را بررسی کنند.

مدت زمان ارسال پیام نیز می تواند نشان دهنده اطلاعات مهم در درد سیاتیک باشد.

درمان درد سیاتیک

با توجه به شدت و علت درد، بهترین روش برای درمان درد سیاتیک در نظر گرفته می شود.

اکثر بیماران با انجام روش های محافظه کارانه می توانند بهبود پیدا کنند، اما در صورتی که درد مزمن یا شدید باشد، نیاز به درمان پیشرفته تری می باشد.

در بسیاری از موارد، می‌توان با روش‌های درمان درد سیاتیک در خانه مانند استراحت کوتاه، کمپرس گرم و سرد و حرکات کششی، درد را کاهش داد.

در صورت تشدید علائم یا عدم بهبود، مراجعه به پزشک ضروری است.

استراحت برای درد سیاتیک

استراحت کردن در خانه به درمان درد سیاتیک بسیار کمک می کند.

یک تیم تحقیقاتی در هلند به سرپرستی دکتر پاتریک ورومن به طور تصادفی ۱۸۳ نفر از بیماران را انتخاب کرده و اثر استراحت در تخت خواب به مدت دو هفته را بر روی آنان بررسی نموده و برای سنجش نتیجه، اقدامات اولیه و ثانویه مورد بررسی قرار گرفت.

محققان به این نتیجه رسیدند که در بین بیمارانی که علائم و نشانه‌هایی از سندرم لومبوساکرال رادیکولار دارند، استراحت در تخت درمان موثرتری نسبت به درمان انتظاری نمی باشد.

استراحت مطلق، الزاما موجب بهبود حال بیماران سیاتیک نمی‌ شود.

کمپرس سرد و گرم

مهم ترین درمان مراقبتی که برای درمان درد سیاتیک استفاده می شود، سرما و گرما درمانی می باشد.

استفاده از کیسه آب گرم یا پک‌های یخ، در زمان اولین مواجه شدن با درد سیاتیک، می‌تواند بسیار تسکین دهنده می باشد.

بهتر است از بسته یخ به مدت 20 دقیقه و چند نوبت در روز روی محل درد نگه داری کنید.

در صورتی که استفاده از کیسه یخ برای درمان درد سیاتیک موثر نباشد، همین شیوه را با یک حوله گرم انجام دهید.

استفاده از کمپرس گرم و سرد باعث کاهش تنش و اسپاسم عضلانی خواهد شد که فشار مضاعف را از روی عصب سیاتیک بر می‌دارد و باعث کاهش دردهای سیاتیکی می‌شود.

مسکن قوی برای درد سیاتیک

اولین روش درمانی که جهت بهبود درد سیاتیک مورد استفاده قرار گرفته می شود، استفاده از مسکن‌های ضد التهاب می باشد. برخی از این داروها شامل موارد زیر هستند:

• دیکلوفناک
• قرص ملوکسیکام
• بروفن
• ناپروکسن
• سلکوکسیب

داروهای مسکن ضد التهاب هم میزان التهاب را کاهش می‌دهند و هم درد را کم می‌کنند. هر دو مورد به کاهش درد سیاتیک کمک می‌کند.

دارو های شل کننده عضلات

شل کننده های عضلانی مانند متوکاربامول، باکلوفن و تیزانیدین میزان فشاری را که ماهیچه ها به عصب سیاتیک وارد می کنند کاهش می دهند و درد و ناراحتی را کاهش می دهند.

در مواردی که داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی و شل کننده های عضلانی نمی توانند درد را تسکین دهند، پزشک از مسکن قوی برای سیاتیک استفاده می کند.

داروهای ضد تشنج مانند گاباپنتین و پره گابالین که انتقال درد به نخاع را کاهش می دهند نیز در درمان سیاتیک استفاده می شوند.

البته ذکر این نکته ضروری است که این داروها نیز باید زیر نظر پزشک مصرف شوند، زیرا مصرف خودسرانه و کاهش انتقال درد ممکن است در آینده عوارضی مانند فلج را برای بیمار ایجاد کند.

پماد برای درد سیاتیک

می توانید از پمادهای موضعی مانند متیل سالیسیلات، منتول، ترولامین سالیسیلات، کپسایسین و کانابیدیول (CBD) برای تسکین درد خود استفاده کنید.

با این حال، توصیه می کنم قبل از استفاده از هر دارویی با پزشک خود مشورت کنید و دستورالعمل ها را دنبال کنید.

ورزش برای درد سیاتیک

تمرینات ساده‌ی ورزشی وجود دارد که می توانند به کاهش درد سیاتیک در بیمار کمک کند.

بعضی از بهترین ورزش برای دیسک کمر و سیاتیک عبارتند از:

کشش زانو تا سینه

• در این مورد روی زمین دراز می‌کشید.
• هر دو پا را خم می شود و کف پاها را بر روی زمین گذاشته می شود.
• کشیدن زانو به داخل سینه به کاهش درد سیاتیک کمک می کند.
• ۲۰ تا ۳۰ ثانیه زانو را در این حالت نگه دارید و این حرکت را چند بار در روز تکرار کنید.

کشش آزاد کردن عصب سیاتیک

• دراز بکشید.
• بالشتی را زیر سر خود بگذارید.
• زانوها را خم کرده و یکی از پاها را آرام آرام به سمت بالای سر خود صاف کرده و برای چند ثانیه نگه دارید.
• این کار را برای پای دیگر هم به همین ترتیب انجام دهید.

مار کبری

• در این حرکت کافی می باشد که به روی شکم دراز بکشید.
• از کمر به بالا آرام آرام روی دستان خود بلند شوید و مانند یک مار کبری روی زمین قرار بگیرد.
• ۸ تا ۱۰ بار در روز این کار را می توانید تکرار کنید.

ماساژ درمانی

یکی از بهترین راه ها برای کاهش فشار و درد ناشی از سیاتیک استفاده از ماساژ است.

برای این منظور می توانید روغن های درمانی مانند روغن زیتون و روغن سیاه دانه را به ناحیه دردناک بمالید و سپس محل را به آرامی ماساژ دهید.

البته بهتر است این کار را به افرادی بسپارید که دوره های ماساژ را گذرانده اند، برای کاهش فشار اضافی روی اعصاب سیاتیک.

ماساژ درمانی برای درمان قطعی سیاتیک دو مزیت دارد. ابتدا با انجام ماساژ، عضلات بدن شل می شوند. این می تواند بر میزان درد ناشی از سیاتیک تأثیر بگذارد.

مزیت دوم این است که با انجام ماساژ، هورمون اندورفین در بدن ترشح می شود.

این هورمون با افزایش احساس لذت و آرامش آستانه درد افراد را افزایش می دهد.

علاوه بر ماساژ، ترشح این هورمون در بدن با خوردن، ورزش و … افزایش می یابد.

طب سوزنی

یکی از درمان هایی که متخصص برای شما تجویز می کند طب سوزنی است.

در این روش سوزن های نازکی به اعصاب بدن و در نقاط کلیدی وارد می شود تا درد سیاتیک را تحت تاثیر قرار داده و کاهش دهد.

این سوزن ها به نقاط عصب و ماهیچه در قسمت های مختلف بدن متصل می شوند و به کاهش درد و التهاب سیاتیک کمک می کنند.

این سوزن ها نقاط عصبی بدن به خصوص ستون فقرات را تحریک می کنند و به افزایش جریان خون در آن نواحی کمک می کنند.

نکته مهم در مورد طب سوزنی این است که یکی از روش های تقریباً بدون عوارض برای کنترل و بهبود علائم سیاتیک است.

اما توجه داشته باشید که برای انجام این روش باید از کلینیک های معتبر استفاده کنید.

فیزیوتراپی

انجام فیزیوتراپی با ورزش جزو اولین اقداماتی است که پزشک تجویز می کند.

انجام فیزیوتراپی باعث تقویت ماهیچه های پشت و کمر، کاهش درد و افزایش عملکرد حرکتی ماهیچه ها می شود.

تقویت ماهیچه های کمر باعث کاهش درد سیاتیک ناشی از بیرون‌زدگی دیسک می شود.

با افزایش دامنه حرکتی و تقویت ماهیچه‌های تحتانی بدن، جریان خون به بخش‌های آسیب دیده افزایش یافته و درد سیاتیک به مرور کاهش پیدا می کند.

درمان‌های توانبخشی معمولا موفقیت قابل توجهی داشته‌اند، اما برای اینکه بهترین نتیجه به دست بیاید، لازم است طول دوره درمان کامل شود.

تزریق استروئیدها

تزریق اپیدورال که برای درمان درد سیاتیک و کمردرد استفاده می شود، به صورت زیر جلدی با بی حسی موضعی در ناحیه درد و عضلات اطراف انجام می شود.

هدف از این درمان کاهش درد ناشی از التهاب در اطراف ستون فقرات و بهبود حرکت در پاها و کمر است.

اگرچه تزریق استروئید گزینه خوبی برای درمان درد سیاتیک است، بسیاری از متخصصان پزشکی ترجیح می دهند از این درمان ها پس از توانبخشی و دارو استفاده کنند.

جراحی

جراحی درمان قطعی درد سیاتیک می باشد و در موارد سیاتیک مزمن که درد بسیار شدید است، استفاده می شود.

در واقع پزشکان ابتدا از روش های دارویی و غیر تهاجمی استفاده می کنند و اگر این روش ها نتوانستند درد را تسکین دهند، جراحی را آخرین گزینه درمانی می دانند.

به عنوان مثال، در مواردی که درد عصب سیاتیک منجر به از دست دادن کنترل روده و معده می شود، باید در اسرع وقت جراحی انجام شود.

جراحی عصب سیاتیک به دو صورت انجام می شود. انتخاب روش جراحی به نظر جراح از وضعیت بیمار بستگی دارد.

در مواردی که علت درد سیاتیک در پای چپ یا راست، فتق دیسک یا خار استخوان باشد، پزشک برای تسکین درد و تسکین علائم، از روش جراحی دیسککتومی، دیسک را خارج می‌کند.

لامینا بخشی از استخوان است که نخاع را می پوشاند. گاهی اوقات، به روش جراحی لامینکتومی، لامینا یا سایر بافت هایی را که ممکن است بر روی عصب سیاتیک فشار بیاورند، برای تسکین درد خارج می کند.

چگونه می توانید از درد سیاتیک جلوگیری کرد؟

سیاتیک عارضه ای است که با افزایش سن برای هر فردی ممکن است اتفاق بیفتد. با این حال، رعایت این نکات می تواند به جلوگیری یا به تاخیر انداختن شروع علائم سیاتیک کمک کند:

• سعی کنید تمرینات کششی و استقامتی را به طور منظم انجام دهید.
• هنگام بلند کردن اجسام از وضعیت مناسب استفاده کنید.
• هنگام نشستن و ایستادن از وضعیت مناسب استفاده کنید.
• هنگام استفاده از رایانه از وضعیت بدنی مناسب استفاده کنید.
• اگر دیابت دارید، سعی کنید با مراجعه منظم به پزشک و مصرف داروهای مناسب، قند خون خود را کنترل کنید.
• اگر اضافه وزن دارید، سعی کنید با ورزش و رژیم غذایی سالم وزن کم کنید.
• سیگار را ترک کنید.