دیسک کمر و گردن

درون ستون فقرات 24 عدد مهره قراردارد.

در بین این مهره ها یک بافت از جنس غضروفی و ژلاتینی به نام دیسک وجود دارد که در زمان حرکت مهره ها و فشار برروی ستون فقرات گردن و یا کمر، این بافت غضروفی نقش بالشتک های بادی را بین مهره ها ایفا میکند تا باعث حرکت راحت تر مهره ها بشود و فشار را نیز تحمل کند.

دیسک کمر و گردن همانند کمک فنر، ضربات و فشار های وارده به ستون فقرات را کمتر می‌کند.

دیسک ها بسیار مستعد ساییده شدن و یا پارگی ناشی از بالار فتن سن و یا صدمات می‌باشند.

ساختار دیسک کمر و گردن

• نوکلئوس پولئوزوس(NP): هسته دیسک که کروی شکل و از جنس پروتئین میباشد. جاذب آب است و باعث انتقال نیروها و توزیع متناسب آن بین دیسک میشود.
• انولوس فیبروزوس(AF): ساختمانی بسیار محکم و در عین حال کشسان و فنر مانند دارد که دارای بافتی کلاژن مانند است.

دیسک ساختمانی بدون رگ دارد.

خون رسانی دیسک بوسیله یک شبکه مویرگی نازک که در قسمت خارجی حلقه دیسک (آنولوس) نفوذ می کند انجام می شود و تغذیه دیسک از طریق انتشار مواد غذایی، اکسیژن و گلوکز از سطح به عمق انجام می‌پذیرد.

فقط لایه خارجی دیسک “آنولوس” به وسیله دسته ای از اعصاب حسی، عصب دهی می شود.

باقی مناطق دیسک عصب رسانی ندارد و به همین دلیل تنها زمانی که دیسک پاره می‌شود مواد التهابی باعث تحریک قسمت خارجی دیسک که عصب دارد شده و باعث ایجاد درد در شخص می‌گردد.

قسمت اعظم از حجم دیسک از آب تشکیل شده.

این آب با پروتئین های هسته دیسک تشکیل باند می دهد.

میزان آب در طول مدت شبانه روز تغییر می یابد و با افزایش سن حجم آب داخل دیسک کاهش پیدا میکند.

فرسایش و یا دژنراسیون دیسک به چه معناست؟

دژنراسیون یا فرسایش به پیری زودرس دیسک گفته می‌شود.

این پدیده با کاهش حجم آب دیسک همراه بوده و تغییراتی در آنزیم‌ها و نفوذپذیری آب در دیسک ایجاد می‌شود.

اکثر این تغییرات در بخش نوکلئوس دیسک اتفاق می افتد ولذا انتشار مواد غذایی به مرکز دیسک دچار اختلال می شود.

هنگامی که  فشار درون دیسک کاهش پیدا کند، ارتفاع دیسک کم شود و فعالیت مفید دیسک نیز دچار کاهش می‌شود.

در این زمان در حقیقت پدیده تخریب نسبت به پدیده بازسازی در دیسک بیشتر می‌شود.

هسته دیسک خاصیت ژلاتینی خود را از دست داده و رسوب کلسیم در دیسک ایجاد می شود و دیسک دچار تغییر شکل خواهد شد و به داخل کانال نخاعی وارد شده و باعث تنگی کانال نخاعی می‌گردد.

عوامل دژنراسیون و فرسایش زود هنگام دیسک متفاوت می‌باشند.

افزایش سن، فشارها، ضربات و نیروهایی که به ستون مهره ها و دیسک ها وارد می گردد و هر پدیده‌ای که موجب اختلال در خونرسانی دیسک شود، موجب پیشرفت دژنراسیون می‌شود.

از جمله این موارد می‌توان چاقی، آترواسکلروز (گرفتگی شریان ها) و سیگار و… را نام برد.

لذا با حذف این عوامل مخرب می توان از پیشرفت پدیده تخریبی دیسک ها جلوگیری نمود.

انواع بیرون زدگی دیسک

• دیسک کمر
• دیسک گردن

بیرون زدگی های دیسک کمر وگردن معمولا در کجا اتفاق می افتد؟

ستون فقرات ما از مهره‌های روی هم قرار گرفته ساخته شده‌اند. مجموع این مهره‌ها 33 عدد است که 5 دیسک در مهره‌های کمری وجود دارد.

عموما دیسک کمر بین مهره های 4 و 5 مهره کمری یا بین مهره 5 و استخوان خاجی رخ میدهد.

دیسک گردن نیز بین مهره های 5 و 6 گردن یا بین مهره های 6 و 7 گردن به وجود خواهد آمد.

تفاوت علائم دیسک کمر و گردن چیست؟

به طور کلی، تفاوت اصلی در محل انتشار درد و اندام درگیر است.

دیسک گردن بیشتر دست‌ها و شانه‌ها را درگیر می‌کند، در حالی که دیسک کمر با علائم پا و پایین تنه همراه است.

علائم دیسک گردن

• درد گردن و شانه‌ها: درد معمولا از ناحیه گردن شروع شده و به شانه‌ها و بازوها انتشار پیدا می‌کند و با حرکت گردن تشدید می‌شود.
• بی‌حسی یا گزگز دست‌ها: فشار روی ریشه‌های عصبی گردن می‌تواند باعث گزگز، بی‌حسی یا کاهش حس در انگشتان دست شود.
• ضعف عضلات دست و بازو: در موارد پیشرفته، فرد ممکن است کاهش قدرت گرفتن اشیا یا ضعف عضلانی را تجربه کند.
• سردردهای گردنی: دیسک گردن گاهی با سردردهایی همراه است که از پشت سر آغاز شده و به جلوی سر می‌رسد.

علائم دیسک کمر

• درد پایین کمر: درد معمولا در ناحیه کمر احساس می‌شود و ممکن است هنگام نشستن یا بلند شدن شدیدتر شود.
• انتشار درد به پاها: درد می‌تواند از کمر به باسن، ران و ساق پا تیر بکشد که به آن درد سیاتیکی گفته می‌شود.
• بی‌حسی یا سوزن سوزن شدن پاها: فشار دیسک روی اعصاب کمری باعث کاهش حس یا گزگز در پاها و انگشتان پا می‌شود.
• ضعف عضلات پا: در موارد شدید، کاهش قدرت راه رفتن یا احساس سنگینی در پاها دیده می‌شود.

تشخیص دیسک کمر یا گردن

تشخیص دقیق دیسک کمر یا گردن نقش مهمی در انتخاب درمان موثر و پیشگیری از پیشرفت آسیب دارد.

پزشک ابتدا با بررسی علائمی مانند درد، بی‌حسی، گزگز یا ضعف عضلانی، می‌تواند تا حد زیادی محل درگیری دیسک و شدت فشار روی اعصاب را تشخیص دهد.

نوع انتشار درد و ناحیه‌ای که علائم در آن ظاهر می‌شود، اطلاعات ارزشمندی درباره محل بیرون زدگی دیسک در اختیار متخصص قرار می‌دهد.

پس از معاینه بالینی، برای تأیید تشخیص و بررسی دقیق‌تر، از روش‌های تصویربرداری استفاده می‌شود.

تصویربرداری تشدید مغناطیسی یا MRI دقیق‌ترین روش برای مشاهده وضعیت دیسک‌های بین مهره‌ای، اعصاب و میزان بیرون زدگی دیسک است و به پزشک کمک می‌کند برنامه درمانی مناسب را انتخاب کند.

در برخی موارد خاص که نیاز به بررسی بیشتر وجود دارد، ممکن است از سی تی اسکن نیز استفاده شود.

تشخیص به موقع و دقیق توسط پزشک متخصصی همچون دکتر افشین صمدی، پایه اصلی درمان موفق دیسک کمر و گردن محسوب می‌شود.

درمان دیسک کمر و گردن

متخصصان درد در مورد راههای درمان دیسک گزینه های متفاوتی دارند که با توجه به شرایط بیمار مناسب‌ترین راه درمان را انتخاب می‌کنند.

درمان غیر جراحی

پزشک ممکن است در گام اول برای درمان مشکلات دیسک کمر و درد ناشی از بیرون زدگی دیسک، روش‌های درمانی غیر جراحی از جمله استراحت کوتاه مدت، استفاده از داروهای ضد التهابی برای کاهش تورم، استفاده از داروهای ضد درد برای کنترل درد، فیزیوتراپی، ورزش درمانی یا تزریق استروئید اپیدورال را تجویز کند.

درمان دارویی

داروهایی که برای کنترل درد استفاده می‌شوند، ضد درد یا همان مسکن نام دارند.

بیشتردردهای موثر برروی ستون فقرات را می‌توان با استفاده از داروهای خارج از نسخه مانند آسپرین، ایبوپروفن، ناپروکسن یا استامینوفن درمان کرد.

داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) همان کارکرد مسکن‌ها را دارند و برای کاهش تورم و التهاباتی که در نتیجه بیرون زدگی دیسک ایجاد می‌شوند، مفید هستند.

داروهای دیگری نیز وجود دارند که خاصیت ضد التهابی داشته و برای درمان دیسک کمر و درمان کمر درد مفید هستند.

داروهای کورتیکواستروئیدی که به صورت خوراکی یا تزریقی استفاده می‌شوند، به دلیل اثرات ضدالتهابی بسیار قدرتمند خود، گاهی اوقات برای درد شدید کمر و پا تجویز می‌شوند.

عمل جراحی

هدف از عمل دیسک، این است که دیسک مبتلا به بیرون زدگی از فشار خارج شود و اعصاب فشرده شده به حالت عادی برگردند.

شایع ترین روش درمان دیسک کمر دیسککتومی یا دیسککتومی جزئی نامیده می‌شود که در آن بخشی از دیسک مبتلا به بیرون زدگی برداشته می‌شود.

برای مشاهده واضح دیسک گاهی اوقات لازم است که بخش کوچکی از لایه استخوان پشت دیسک نیز برداشته شود.

برخی از جراحان در مواردی از آندوسکوپ یا میکروسکوپ نیز استفاده می‌کنند.