بلاک عصب چیست؟

بلاک عصب یک روش درمانی است و در این فرایند با تزریق داروهای بی حسی یا ضد التهاب در نزدیکی عصب یا گروهی از عصب ها اقدام به کنترل و تسکین دردهای حاد و مزمن می کنند.

با این تفاسیر باید بدانید که مهمترین هدف از انجام بلاک عصب مدیریت درد است.

زمانی که بر اثر ضربه یا جراحی بیماران درد زیادی را تجربه می کنند و یا این درد مثل کمردرد، گردن درد و درد ناشی از سرطان برای مدت طولانی ادامه پیدا می کند بهترین راهکار برای مهار عارضه پیش آمده بلاک عصب است.

از کاربردهای دیگر بلاک عصب باید به درمان دردهای خاص اشاره کرد، گاهی اوقات نیاز است که نواحی خاصی مانند فک بالا، گونه، دست و یا انگشتان و حتی اندام های تحتانی به دلیل دردهای غیر قابل تحملی که برای افراد ایجاد می‌کنند تحت بلاک عصب قرار بگیرند.

بلاک عصب همچنین برای کنترل بیماران اسپاستیسیتی و کسانی که دچار اختلال حرکتی هستند نیز کاربرد دارد.

معمولا چنین عوارضی در پی سکته مغزی آسیب های نخاعی یا تزریق دارو به اعصاب خاص ایجاد می‌شود و می توان با بلاک عصبی تنش های عضلانی را کاهش داد و بهبود حرکتی اتفاق می‌افتد.

بلاک عصبی برای کسانی که نیاز است هنگام جراحی تحت بیهوشی موضعی قرار بگیرند نیز کاربرد دارد.

هنگام جراحی های خاص می توان با بلاک عصب در نقاط مختلف بدن شرایطی را ایجاد کرد که بیماران به هیچ عنوان دردی احساس نکنند.

مسئله قابل توجه در مورد بلاک عصب این است که اگر این روش برای تسکین درد انجام شود تاثیرگذاری یکسانی برای همه بیماران ندارد.

گاهی اوقات ممکن است بیماران با یک تزریق بهبود پیدا کنند و یا اینکه نیاز باشد درمان های متعدد جهت بلاک عصبی انجام پذیرد.

به طور کلی روش بلاک عصبی یک فرایند کاملاً ایمن و بی خطر است که بیماران می توانند با این فرایند خیلی راحت به زندگی عادی خود بپردازند.

بلک عصبی معمولاً به صورت سرپایی انجام می‌شود، متخصصان معتقدند که این فرایند باید با دقت و حساسیت بالا انجام شود تا بهترین و دقیق ترین اثرگذاری را دریافت نمایید.

تاثیر بلاک عصبی بر بدن

همه ما می دانیم که بلاک عصب یک راه حل درمانی برای کنترل و بهبود دردهای جسمانی است مهم ترین و اصلی ترین تاثیری که بلاک عصب بر بدن اعمال می کند کاهش دردهای حاد، شدید و مزمن است.

این روش کمک می کند تا تسکین درد به صورت فوری و برای طولانی مدت اتفاق بیفتد، این مسئله در نهایت باعث می‌شود تا با کاهش درد بیماران به تواننو فعالیت های روزمره خود را به تنهایی و بدون دریافت کمک از دیگران انجام دهند.

حتی می توانند به شرایط کاملا طبیعی بازگشت و فعالیت های ورزشی خود را به طور مرتب انجام دهند.

بلاک عصب یکی از مهمترین راهکارهایی است که بعد از جراحی های درمانی برای کنترل درد بیماران انجام می‌شود.

ضمن استفاده از بلاک عصبی می توان همزمان با آن از کورتیکواستروئیدها نیز استفاده کرد تا در کنار این بی حس کننده ها اقدام به کاهش التهاب بافت های آسیب دیده نمود.

تاثیر بلاک عصبی با توجه به هدف و نوع آن متفاوت است، گاهی اوقات نیاز است که بیماران فقط برای چند ساعت از بلاک عصب استفاده کنند یا اینکه نیاز است تاثیر آن ماه ها باقی بماند.

در این صورت متخصصان با تشخیص خود تکنیک های مختلف را برای بلاک عصب استفاده کرده تا تاثیری که نیاز دارند دریافت نمایند.

بررسی انواع بلوک عصبی

بدن انسان دارای صدها عصب اصلی است که می توان هر کدام از آنها را توسط بلاک های عصبی هدف قرار داد و برای کاهش درد بسیار موثر است.

اولین نوع بلاک عصب | بلوک عصب ژنیکولی

ژنیکولی نام دارد، اعصاب ژنیکولی در اطراف مفصل زانو قرار دارند با بلوکه کردن این اعصاب درد مزمن زانو و یا برای جراحی هایی که با درد متوسط و شدید همراه است این اقدام موثر خواهد بود.

دومین نوع بلوک عصب | بلوک عصب بین دنده ای

بین دنده ای نام دارد، اعصاب بین دنده ای زیر هر یک از دنده ها قرار دارد که با بلاک کردن آنها می توان درد موقت ناشی از شکستگی دنده ها را تسکین داد.

سومین نوع بلاک عصب | بلوک عصب سمپاتیک کمری

سمپاتیک کمری نامگذاری می‌شود، اعصاب سمپاتیک در دو طرف ستون فقرات و در قسمت پایینی کمر قرار دارند.

برای کسانی که به درد کمر و درد ساق پا مبتلا هستند یا دچار سیاتیک و یا سندروم درد منطقه ای پیچیده می باشند این بلاک عصبی کاربردهای بسیار زیادی دارد.

چهارمین نوع بلاک عصب | بلوک عصب پس سری

پس سری نامگذاری می‌شود اعصاب پس سری گروهی از اعصاب هستند که در پشت سر قرار می گیرند.

با مسدود کردن انتقال های پیام درد می‌توان سردردهایی که در قسمت پشت سر اتفاق می افتد را مهار کرد و شرایط بهتری را برای بیماران ایجاد می کند.

پنجمین نوع بلاک عصب | بلوک عصب پودندال

پودندال نامگذاری می‌شود، عصب پودندال یک عصب اصلی در ناحیه لگن است که اطلاعات حرکتی و حسی را از ناحیه تناسلی به مغز ارسال می کند.

معمولا بلاک عصبی برای این محدوده زمانی کاربرد دارد که فرد حین زایمان یا سزارین باشد.

اگر افراد مایل به تزریق اپیدورال نباشند برای تسکین درد ناحیه تناسلی، دنبالچه و رکتوم این نوع بلاک عصبی کمک کننده است.

ششمین نوع بلاک عصب | بلوک گانگلیون ستاره‌ای

گانگلیون ستاره‌ ای نام دارد، گانگلیون ستاره ای مجموعه ای از اعصاب در گردن و در دو طرف گوش است.

با بلاک کردن این عصب ها می توان به درمان برخی از سر درد ها، گردن درد ها،  درد بالای بازو و درد بالای سینه را مهار کرد.

این اقدام باعث افزایش گردش خون می‌شود و معمولاً توسط پزشک متخصصی مانند دکتر افشین صمدی در کلینیک های درد انجام می پذیرد.

هفتمین نوع بلاک عصب | بلوک عصب سه قلو

برای عصب های سه قلو است، اعصاب سه قلو در دو طرف صورت قرار می گیرند و زمانی که دردهای غیر قابل کنترل در این محدوده از بدن رخ می دهد می توان با بلاک های عصبی صورت درد پیش آمده را مهار کرد.

هشتمین نوع بلاک عصب | بلوک عصبی شبکه سلیاک

شبکه سلیاک نامگذاری می‌شود، شبکه سلیاک بخشی از عصب های بالای شکم هستند که در پشت پانکراس و نزدیک به آئورت قرار می گیرند.

بلاک عصبی در این محدوده باعث کاهش درد ناشی از سرطان پانکراس و یا پانکراتیت مزمن می‌شود.

نهمین نوع بلوک عصب | بلوک عصبی اپیدورال

اپیدورال نام دارد که یک بلاک عصبی رایج برای مسدود کردن درد هنگام زایمان و سزارین است.

بلوک های عصبی از نظر تزریق

بلوک عصبی بدون جراحی

اپیدورال

 در این روش دارو به فضای اطراف نخاع تزریق می‌شود و باعث بی‌حسی در شکم و پاها خواهد شد. اپیدورال شناخته‌شده‌ترین نوع بلوک عصبی است و اغلب در دوران زایمان استفاده می‌شود.

بی‌حسی نخاعی

دارو مستقیماً در مایع اطراف نخاع تزریق می‌شود و اثر بی‌حسی سریعی ایجاد می‌کند.

بلوک محیطی

دارو در اطراف عصب مشخصی که منبع درد است تزریق می‌شود تا همان ناحیه بی‌حس گردد.

بلوک عصبی با جراحی

بلوک سمپاتیک

این روش فعالیت اعصاب سمپاتیک را در یک بخش خاص متوقف می‌کند و بیشتر برای کنترل درد یا درمان تعریق بیش‌ازحد در یک ناحیه بدن کاربرد دارد.

برداشتن عصب محیطی

در این روش عصب آسیب‌دیده به طور کامل تخریب می‌شود.

از این روش فقط در موارد دردهای مزمن و مقاوم مثل سندرم درد ناحیه‌ای استفاده می‌شود.

ریزوتومی (برش ریشه عصب)

ریشه عصبی که از نخاع منشأ می‌گیرد با جراحی از کار انداخته می‌شود.

این روش معمولاً در اختلالات عصبی ـ عضلانی مثل اسپاسم‌های شدید عضلانی یا فلج اسپاستیک به کار می‌رود.

آماده شدن برای بلاک عصبی

قبل از انجام بلوک عصبی، پزشک سوابق پزشکی و تصاویر قبلی بیمار را بررسی می‌کند تا مناسب‌ترین نقطه برای تزریق مشخص شود.

بهتر است در جلسه مشاوره، پرسش‌های خود را آماده داشته باشید تا پاسخ دقیق‌تری دریافت کنید.

اگر دارویی مانند آسپیرین یا سایر رقیق‌کننده‌های خون مصرف می‌کنید، لازم است طبق توصیه پزشک چند روز قبل از تزریق مصرف آن را متوقف کنید.

همه مشکلات دارویی یا پزشکی خود را هم با پزشک معالج و هم با فردی که تزریق را انجام می‌دهد در میان بگذارید.

این روش معمولاً به‌صورت سرپایی و در مراکزی که مجهز به دستگاه فلوروسکوپی هستند انجام می‌شود.

فراموش نکنید که پس از تزریق نیاز به همراه خواهید داشت تا شما را به خانه برساند.

در طی عمل بلوک عصبی چه اتفاقی می افتد؟

بلوک عصبی معمولاً به شکل سرپایی صورت می‌گیرد. بیمار در طول این روش روی تخت مخصوص در حالت پهلو یا به شکم قرار می‌گیرد تا پزشک بتواند به راحتی محل تزریق را پیدا کند.

برای هدایت دقیق سوزن، از تصویربرداری با فلوروسکوپی (اشعه ایکس زنده) یا سونوگرافی کمک گرفته می‌شود.

در بعضی موارد، برای کاهش استرس بیمار، داروی آرام‌بخش خفیفی از راه وریدی تزریق می‌شود.

اگر قرار است آرام‌بخش دریافت کنید، لازم است از قبل با پزشک هماهنگ کرده و برنامه رفت‌وآمد به خانه را در نظر بگیرید.

 باید حدود ۶ تا ۸ ساعت پیش از عمل ناشتا باشید.

پیش از ورود سوزن، ناحیه موردنظر با داروی بی‌حسی موضعی بی‌حس می‌شود.

با این حال، ممکن است هنگام ورود سوزن کمی سوزش یا ناراحتی خفیف احساس کنید.

پس از پایان تزریق، بیمار باید مدتی در حالت استراحت بماند تا دارو اثر خود را نشان دهد.

چه کسانی می‌توانند بلوک عصبی انجام دهند؟

اگر دچار درد مداوم در مفاصل یا اعصاب محیطی هستید، تزریق بلوک عصبی می‌تواند یکی از گزینه‌های درمانی باشد.

این روش بیشتر برای بیمارانی به کار می‌رود که به درمان‌های رایجی مثل مصرف داروهای ضدالتهاب خوراکی، استراحت یا جلسات فیزیوتراپی پاسخ مناسبی نگرفته‌اند.

گاهی از بلوک عصبی به‌عنوان یک آزمایش تشخیصی هم استفاده می‌شود.

به این صورت که اگر تزریق استروئید در مفصل نشان دهد منبع درد همان مفصل است، می‌توان از بلوک عصبی برای بررسی تأثیر احتمالی درمان با امواج رادیوفرکانسی و دستیابی به تسکین طولانی‌مدت کمک گرفت.

این تزریق معمولاً تحت هدایت فلوروسکوپی (اشعه ایکس زنده) انجام می‌شود.

با این حال، انجام آن برای برخی افراد توصیه نمی‌شود؛ از جمله کسانی که دچار عفونت فعال هستند، خانم‌های باردار یا بیمارانی که مشکلات خونریزی دارند.

عوارض احتمالی بلوک عصبی چیست؟

بلاک عصبی یک روش درمانی است که با هدف کاهش درد انجام می‌شود، اگر چه این روش درمانی کاملاً ایمن است اما ممکن است در موارد بسیار محدودی عوارضی را از خود به جای بگذارد.

گاهی اوقات ممکن است بیماران بعد از انجام بلاک عصبی دچار عفونت شوند، اگر این فرایند در محیطی کاملاً استریل و با لوازم مناسب انجام شود خطر ایجاد عفونت به حداقل می رسد.

ممکن است بیماران با بلاک عصبی در معرض خونریزی در محل تزریق قرار بگیرند.

اگر همزمان با تزریق مواد مناسب برای بلاک عصبی بیماران از داروهای رقیق کننده خون استفاده کنند خطر خونریزی برای آنها افزایش پیدا می کند.

همچنین ممکن است با تزریق مواد به عصب ها جهت بلاک کردن آنها آسیب های جزئی به عصب وارد شود که منجر به گزگز، ضعف یا درد بیشتر خواهد شد.

برخی از افراد با تزریق ماده بی حسی جهت بلاک کردن عصب ها با واکنشات آلرژیک مواجه می‌شوند به نشان می دهد این افراد نباید به هیچ عنوان این روش درمانی را تکرار کنند.

از عوارض بسیار نادر بلاک عصبی باید به مشکلات تنفسی یا قلبی اشاره کرد، معمولا کسانی دچار این عوارض می‌شوند بلاک های عصبی را در ناحیه گردن و بالاتنه انجام داده باشند.

یکی از عوارض شایع بلاک عصبی ضعف عضلانی است، البته این حالت موقتی بوده و در عرض چند ساعت برطرف می‌شود.

آیا بلوک عصبی می‌تواند دائمی باشد؟

جراحی‌های بلوک عصبی معمولاً به‌عنوان یک روش دائمی در نظر گرفته می‌شوند، اما تنها در شرایط خاص و زمانی که هیچ روش دیگری برای کاهش درد مؤثر نبوده، انجام می‌گیرند.

این موارد می‌تواند شامل دردهای مزمن ناحیه‌ای یا درد ناشی از سرطان باشد.

در بلوک عصبی دائمی، عصب با روش‌هایی مانند برش و برداشتن، تخریب با امواج الکتریکی کوتاه، تزریق موادی مانند الکل یا فنول، و یا حتی منجمد کردن از بین می‌رود.

با این حال باید دانست که همه این تخریب‌ها لزوماً برای همیشه باقی نمی‌مانند.

چون عصب‌ها توانایی رشد و ترمیم دارند، ممکن است پس از چند ماه دوباره بازسازی شوند و درد برگردد.

البته در برخی بیماران ممکن است این بازگشت اتفاق نیفتد.